Ομαδικά Προγράμματα Κοινωνικών Δεξιοτήτων
Οι κοινωνικές δεξιότητες είναι οι συμπεριφορές που επιτρέπουν σε ένα παιδί να ξεκινά και να διατηρεί μια αλληλεπίδραση, να συνεργάζεται, να διαχειρίζεται μια διαφωνία και να χτίζει σταθερές σχέσεις με συνομηλίκους. Για πολλά παιδιά με νευροαναπτυξιακό προφίλ, οι δεξιότητες αυτές δεν κατακτώνται αυθόρμητα. Χρειάζονται συστηματική διδασκαλία, εξάσκηση και καθοδήγηση.
Κάποια παιδιά δεν γνωρίζουν τι αναμένεται σε μια κοινωνική κατάσταση. Άλλα το γνωρίζουν, αλλά δυσκολεύονται να το εφαρμόσουν τη στιγμή που χρειάζεται. Οι ομάδες μας δουλεύουν και στα δύο.
Οι αρχές μας
1. Η ομάδα είναι θεραπευτική παρέμβαση. Με την ίδια λογική που λειτουργούν η λογοθεραπεία και η εργοθεραπεία, κάθε ομάδα ξεκινά από αξιολόγηση, θέτει συγκεκριμένους στόχους για κάθε παιδί, ακολουθεί δομημένο πρόγραμμα βασισμένο στη διεθνή έρευνα και παρακολουθεί την πρόοδο. Η έρευνα δείχνει ότι τα δομημένα θεραπευτικά προγράμματα οδηγούν σε μεγαλύτερη πρόοδο από μια απλή ομαδική δραστηριότητα ίδιας διάρκειας.
2. Η δραστηριότητα είναι το μέσο. Το παιχνίδι, το θέατρο ή η συζήτηση είναι τα εργαλεία. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι ο τρόπος με τον οποίο ενισχύεται το παιδί μέσα σε αυτά: από τους συνομηλίκους, από τους θεραπευτές και στη συνέχεια από την οικογένεια. Γι’ αυτό η ίδια δραστηριότητα μπορεί να εξυπηρετεί διαφορετικούς στόχους για δύο παιδιά της ίδιας ομάδας.
3. Οργάνωση όπου χρειάζεται, ελευθερία στο παιχνίδι. Όπου απαιτείται, χρησιμοποιούμε μεθόδους οργάνωσης, όπως οπτική υποστήριξη και προετοιμασία των μεταβάσεων, και ρυθμίζουμε το περιβάλλον ώστε να προλαμβάνονται και να διαχειρίζονται οι δύσκολες συμπεριφορές. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο τα παιδιά παίζουν: ελεύθερα, σε οργανωμένα και κινητικά παιχνίδια, σε παιχνίδια ρόλων και φαντασίας, με την πρωτοβουλία και τις επιλογές τους να έχουν σταθερή θέση. Ο θεραπευτής ψυχοεκπαιδεύει επί τόπου, τη στιγμή της αλληλεπίδρασης, όταν το παιδί χρειάζεται μια δεξιότητα.
4. Από την ομάδα στην καθημερινότητα. Μέσα στην ομάδα παρατηρούμε κάθε παιδί σε πραγματικές συνθήκες και εντοπίζουμε ποιες τεχνικές το βοηθούν πραγματικά. Τις μοιραζόμαστε με τους γονείς, ώστε με τη δική μας καθοδήγηση να τις εφαρμόζουν στο σπίτι, στο πάρκο, σε μια επίσκεψη φίλου. Η έρευνα δείχνει ότι όταν ο γονέας συμμετέχει ενεργά, τα αποτελέσματα διατηρούνται περισσότερο και γενικεύονται πιο εύκολα.
Πώς δουλεύουμε
Τα ομαδικά μας προγράμματα οργανώνονται με βάση τεκμηριωμένες μεθόδους της διεθνούς βιβλιογραφίας. Εμπνεόμαστε από διεθνώς αναγνωρισμένα εργαλεία και μοντέλα παρέμβασης, όπως τα PEERS® και KONTAKT®, και τα προσαρμόζουμε στην ηλικία, το αναπτυξιακό επίπεδο και τις ανάγκες των παιδιών κάθε ομάδας.
Ανάλογα με την ομάδα, συνδυάζουμε:
- Οργάνωση του περιβάλλοντος όπου χρειάζεται. Για παιδιά που ωφελούνται από την προβλεψιμότητα, χρησιμοποιούμε οπτική υποστήριξη, όπως εικόνες για το τι ακολουθεί, και οργανώνουμε τον χώρο ώστε να μειώνεται το άγχος και να προλαμβάνονται οι δύσκολες συμπεριφορές.
- Οργανωμένες μεταβάσεις. Οι αλλαγές από δραστηριότητα σε δραστηριότητα γίνονται με προειδοποίηση, οπτική υποστήριξη και επαρκή χρόνο. Τις αντιμετωπίζουμε ως ευκαιρία εκμάθησης: το παιδί εξασκείται να ολοκληρώνει κάτι, να αποχωρίζεται μια αγαπημένη δραστηριότητα και να περνά ομαλά στην επόμενη.
- Σαφή βήματα, επίδειξη και εξάσκηση. Κάθε δεξιότητα χωρίζεται σε απλά βήματα, επιδεικνύεται από τον θεραπευτή και εξασκείται μέσα από παιχνίδι ρόλων, με άμεση ανατροφοδότηση.
- Μοντελοποίηση και επέκταση μέσα στο παιχνίδι. Ο θεραπευτής ακολουθεί το ενδιαφέρον του παιδιού, δείχνει νέους τρόπους να παίξει και σταδιακά επεκτείνει το παιχνίδι σε πιο σύνθετες και κοινωνικές μορφές.
- Κοινωνικο-συναισθηματική μάθηση. Μέσα από ιστορίες, κούκλες, κάρτες συναισθημάτων και παιχνίδια ρόλων, τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τι νιώθουν, να το εκφράζουν και να βρίσκουν λύσεις σε καθημερινές συγκρούσεις.
- Θεωρία του νου και οργάνωση της σκέψης. Η θεωρία του νου είναι η ικανότητα να κατανοούμε ότι οι άλλοι έχουν δικές τους σκέψεις, επιθυμίες και συναισθήματα. Μαζί με την οργάνωση της σκέψης (σχεδιασμός, σειροθέτηση, ευελιξία όταν κάτι αλλάζει) δουλεύεται μέσα από ιστορίες, ρόλους και ομαδικά προβλήματα προς επίλυση.
- Θεματικές και κατ' ευκαιρίαν μάθηση. Στις μεγαλύτερες ηλικίες, κάθε συνάντηση οργανώνεται γύρω από μια θεματική, για παράδειγμα «πώς μπαίνω σε μια παρέα» ή «τι κάνω όταν με πειράζουν», με σχετική δραστηριότητα και διάλογο. Θέματα που φέρνουν τα ίδια τα παιδιά, όπως ένα περιστατικό στο σχολείο, γίνονται αφορμή για κατ' ευκαιρίαν μάθηση: η ομάδα τα επεξεργάζεται τη στιγμή που προκύπτουν, όταν είναι πιο ουσιαστικά για τα παιδιά.
- Θετική ενίσχυση και διαχείριση συμπεριφοράς. Σαφείς και λίγοι κανόνες, άμεση θετική ενίσχυση της επιθυμητής συμπεριφοράς και πρόληψη μέσω της οργάνωσης του περιβάλλοντος, πριν εμφανιστεί η δυσκολία.
- Σταδιακή συμμετοχή για παιδιά με άγχος. Για παιδιά με έντονο άγχος ή κοινωνική απόσυρση, η συμμετοχή αυξάνεται σταδιακά, από την παρατήρηση στη δοκιμή σε μικρή ομάδα και στη συνέχεια στην πλήρη συμμετοχή, και διδάσκονται στρατηγικές διαχείρισης του άγχους σε κοινωνικές καταστάσεις.
Οι ομάδες μας
Κάθε ομάδα σχεδιάζεται με βάση την ηλικία, το αναπτυξιακό επίπεδο και τις ανάγκες των παιδιών που τη συνθέτουν. Σε όλες, οι γονείς αποτελούν ενεργό μέρος της διαδικασίας, με τρόπο προσαρμοσμένο στην ηλικία του παιδιού.
Πώς ξεκινάμε
1. Πρώτη επικοινωνία και συνάντηση με τους γονείς. Γνωριζόμαστε, ακούμε τι σας απασχολεί και συλλέγουμε πληροφορίες για το αναπτυξιακό ιστορικό, το σχολείο και την καθημερινότητα του παιδιού.
2. Αξιολόγηση. Αξιολογούμε τις κοινωνικές, επικοινωνιακές και συναισθηματικές δεξιότητες του παιδιού, με παρατήρηση και κατάλληλα εργαλεία.
3. Αντιστοίχιση σε ομάδα. Με βάση την αξιολόγηση, προτείνουμε την ομάδα που ταιριάζει καλύτερα στην ηλικία, το αναπτυξιακό επίπεδο και τις ανάγκες του παιδιού. Η σύνθεση κάθε ομάδας σχεδιάζεται ώστε τα παιδιά να μπορούν να ωφεληθούν το ένα από το άλλο.
4. Εξατομικευμένοι στόχοι. Μαζί με τους γονείς ορίζουμε συγκεκριμένους στόχους για το παιδί μέσα στην ομάδα.
5. Παρακολούθηση και ένταξη των γονέων. Μέσα από τακτικές συναντήσεις με τους γονείς παρακολουθούμε την πρόοδο, μοιραζόμαστε τις τεχνικές που λειτουργούν για το παιδί και τους καθοδηγούμε να τις εφαρμόζουν στην καθημερινότητα. Σε τακτά διαστήματα επαναξιολογούμε και προσαρμόζουμε τους στόχους.
Ομάδα και ατομική παρέμβαση
Η ομάδα και η ατομική παρέμβαση λειτουργούν συμπληρωματικά. Στην ομάδα, το παιδί εξασκεί δεξιότητες με συνομηλίκους, σε συνθήκες κοντά στην πραγματική ζωή. Στην ατομική συνεδρία, δουλεύουμε σε βάθος τις προσωπικές του δυσκολίες και προετοιμάζουμε δεξιότητες που στη συνέχεια δοκιμάζονται στην ομάδα.
Για τα παιδιά σχολικής ηλικίας και τους εφήβους, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις και από την προσχολική ηλικία, θεωρούμε ότι η ομαδική παρέμβαση αποδίδει περισσότερο όταν συνδυάζεται με ατομική ψυχοπαιδαγωγική ή ψυχοθεραπευτική παρακολούθηση. Οι θεραπευτές της ομάδας και της ατομικής παρέμβασης συνεργάζονται, ώστε όσα δουλεύονται στο ένα πλαίσιο να ενισχύονται και στο άλλο.